Đánh mất chuỗi tám lần liên tiếp vô địch ASIAD, bóng bàn nam Trung Quốc đã đến thời khắc buộc phải thay đổi.
Tối 24/9 giờ Bắc Kinh, tại chung kết đồng đội nam bóng bàn ASIAD Aichi-Nagoya, Trung Quốc thua chủ nhà Nhật Bản 2-3.
Khi quả bóng cuối cùng rơi xuống, trước sự chứng kiến của hệ sinh thái ngành thể thao và đông đảo người hâm mộ Trung Quốc trên khán đài, Matsushima Sora nắm chặt hai tay, ngửa mặt lên trời gào thét.
Bóng bàn nam Nhật Bản cứ thế, trong bối cảnh tiếng cổ vũ bằng tiếng Trung vang dội như thể đổi sân nhà, đã chấm dứt chuỗi vô địch liên tiếp của bóng bàn nam Trung Quốc, trong khi lần gần nhất họ vô địch ở một giải đấu tầm cỡ như vậy đã là từ 60 năm trước.
Trước điều này, từ tuyển thủ đến người dân Nhật Bản đều khó giấu được niềm vui.
Truyền thông Nhật Bản tiếp tục phong cách "anime thể thao nhiệt huyết" quen thuộc, dùng cụm từ "trận đối đầu đỉnh cao thế giới trên thực tế" để mô tả trận đấu này, dành cho tấm HCV đủ sự chú ý và thể diện; Harimoto Tomokazu sau trận cho biết: "Khoảnh khắc này tôi đã chờ đợi hơn 10 năm, thực sự vui mừng không kể xiết."
Một nhà hàng ở Nagoya đang chiếu trận chung kết đồng đội nam bóng bàn
So với đó, các cuộc thảo luận trên mạng xã hội trong nước mang cảm xúc phức tạp hơn nhiều.
Những người ít theo dõi thể thao ngạc nhiên vì bóng bàn Trung Quốc đã bắt đầu mất HCV ngay trên đấu trường châu Á, nghi ngờ không biết mình có "thiếu mất một đoạn ký ức" trong chu kỳ Olympic mới không; những người hâm mộ lâu năm của bóng bàn Trung Quốc thì cảm thấy nỗi lo ngầm đã thành sự thật, lo lắng, tiếc nuối cho đội bóng từng bách chiến bách thắng này.
Còn một số ý kiến thể hiện sự phân cực, có người chỉ trích một lượt từ tuyển thủ đến HLV; có người nói thể thao thi đấu có thắng có thua, "chỉ coi trọng HCV" đã lỗi thời, không nên trút cảm xúc lên các tuyển thủ.
Thậm chí có người bắt đầu đục nước béo cò, để phản bác mọi tiếng nói tiêu cực, bắt đầu đùn đẩy trách nhiệm, bóng gió bôi nhọ... Sau thất bại, bóng bàn nam Trung Quốc bị đẩy lên đầu sóng ngọn gió dư luận, ngay cả khi trận chung kết đồng đội nữ đã bắt đầu, hơn chục từ khóa liên quan đến đội nam vẫn treo cao trên bảng tìm kiếm nóng.
Không thể phủ nhận, cảm xúc là một gam màu nền lớn của thể thao thi đấu, cũng là cội nguồn khiến nó luôn lay động lòng người. Nhưng độ đậm của cảm xúc rồi sẽ giảm dần theo thời gian, tìm kiếm nóng cũng sẽ bị thay thế bởi những tìm kiếm nóng mới.
Và ngoài bản thân thất bại, điều đáng được quan tâm hơn là thất bại này đang nhắc nhở chúng ta điều gì.
Trước tiên là "vốn cũ" trong xây dựng lực lượng kế cận của bóng bàn nam còn có thể ăn được bao lâu.
Mã Long dần rời sân đấu, Phàn Chấn Đông "xuất ngoại" sang Bundesliga Đức, trong tình huống hai trụ cột chủ lực của chu kỳ trước rời đi, việc Vương Sở Khâm đứng ra gánh vác là điều dễ hiểu, nhưng phía sau anh lại không có ai tiếp tục lấp vào, cố định trở thành người thứ hai, thứ ba của đội.
Ở thế hệ giữa, Lương Tĩnh Côn và Lâm Cao Viễn có kinh nghiệm khá phong phú, nhưng phong độ lên xuống ở một số trận then chốt, vẫn khó hoàn toàn giữ vững vị trí chủ lực; thế hệ mới như Lâm Thi Đống, Ôn Thụy Bác, Hướng Bằng tham gia các giải quốc tế với tần suất không hề thấp, nhưng cũng chưa có màn thể hiện "trái tim lớn" xoay chuyển tình thế như Lưu Quốc Chính tại Giải vô địch thế giới 2001, cũng chưa có thực lực vững vàng như Phàn Chấn Đông khi bất ngờ xuất hiện năm 2013, được mô tả là "ngồi tên lửa đi lên".
So với sự kết hợp cố định giữa Mã Long, Phàn Chấn Đông và Vương Sở Khâm ở chu kỳ trước, chiến lược bố trí đội hình được ví như "Điền Kỵ đua ngựa" tại kỳ ASIAD này cũng gián tiếp cho thấy trong đội chưa hình thành cấu trúc chủ lực ổn định.
Còn trước đây sở dĩ dám "lật bài ngửa", sự tự tin phần lớn đến từ việc xây dựng lực lượng kế cận vững chắc. Trước các giải lớn, bóng bàn Trung Quốc từ lâu có truyền thống tuyển chọn nội bộ, trước đây có những thể thức đặc biệt mô phỏng các tình huống thi đấu khác nhau như đấu vòng tròn liên tục, đại chiến nam nữ, tranh giành điểm then chốt, cũng có một số trận đấu được phát trực tiếp công khai.
Trong cuộc so tài bóng bàn, điểm then chốt rất quan trọng. Những trận tuyển chọn này không chỉ là sàng lọc, mà còn rèn luyện tâm lý của các tuyển thủ dưới áp lực lớn. Hiện nay, các suất thi đấu có quy tắc tuyển chọn tương ứng, chủ yếu tổng hợp thứ hạng thế giới, điểm tích lũy nội bộ và đánh giá của ban huấn luyện.
Đồng thời, sức nóng của bóng bàn liên tục tăng cao, các thông tin như suất thi đấu, kết quả thi đấu của bóng bàn Trung Quốc liên tục bị đặt dưới sự chú ý và soi xét của đông đảo công chúng.
Áp lực càng lớn, phán đoán càng thận trọng; càng thận trọng, "ngựa ô" càng khó được nhìn thấy; gương mặt mới càng thiếu giải lớn, càng khó hình thành tâm lý thi đấu giải lớn; càng thiếu tâm lý, càng dễ thua ở những trận then chốt, và áp lực từ thất bại lại đẩy ban huấn luyện thận trọng hơn... Đây rõ ràng là một vòng luẩn quẩn.
Không chỉ vậy, nhìn một cách khách quan, bóng bàn nam còn đối mặt với những thách thức như lịch thi đấu dày đặc, thiếu khoảng thời gian dài tập trung khép kín trước giải lớn để mài giũa kỹ thuật và khắc phục điểm yếu, tiêu hao thể lực và nguy cơ chấn thương gia tăng.
Những mầm họa này tích tụ lâu dài, phản chiếu lên sân đấu chính là nhiều trận rơi vào thế bị động, thậm chí bùng phát thành thất bại lần này tại ASIAD.
Nhưng nếu một trận đấu chỉ quy nguyên nhân cho một phía thì cũng là phiến diện.
So với lần bất ngờ thua Iran 0-3 tại ASIAD Hàng Châu ba năm trước, lần này Nhật Bản có thể nói là đã đánh một "trận lật mình" lớn: không thua trận nào, ở bán kết thắng tuyệt đối đội mạnh Hàn Quốc 3-0, lần đầu tiên sau 44 năm lại vào chung kết đồng đội nam ASIAD, gặp bóng bàn nam Trung Quốc và giành chức vô địch.
Từ cú sốc bất ngờ đến viết lại lịch sử trên sân nhà, sự lội ngược dòng của đội bóng này từ lâu đã có dấu vết.
Ở chu kỳ Tokyo, lớp chủ lực nòng cốt của bóng bàn nam Nhật Bản gồm Harimoto Tomokazu, Mizutani Jun, Niwa Koki, khi đó Harimoto chưa hoàn toàn trưởng thành, tâm lý lên xuống khá nhiều, mà phong độ của anh lại gắn trực tiếp với sức cạnh tranh của cả đội. Ngày nay Harimoto vẫn còn đó, với tư cách trụ cột của đội sau khi được tôi luyện qua nhiều giải lớn dày đặc, phong độ đã ổn định hơn nhiều, những đồng đội phía sau anh như Matsushima Sora, Togami Shunsuke, Shinozuka Hiroto cũng đồng thời trưởng thành.
Trong đó, Matsushima Sora mới 19 tuổi vào tháng 1/2026 đã năm thứ hai liên tiếp vô địch Giải vô địch bóng bàn toàn Nhật Bản; tháng 7 cùng năm, anh trở thành tuyển thủ Nhật Bản đầu tiên vô địch giải Grand Smash Mỹ, thứ hạng thế giới nhờ đó tăng lên thứ ba, vượt qua "anh cả" Harimoto trên bảng xếp hạng.
Điều đó có nghĩa là Nhật Bản đã có hai tuyển thủ trong top 5 thế giới, chuyển từ "một trụ cột" thành "hai trụ cột", một cấu trúc đa điểm có thể hỗ trợ lẫn nhau.
Tại Giải vô địch châu Á, từ vị trí tứ kết ở Pyeongchang 2023, hạng năm ở Astana 2024, họ tiến lên bán kết năm 2025; tại Giải vô địch thế giới, sau khi dừng bước ở tứ kết tại Busan 2024, năm nay họ giành HCB tại London. Sức cạnh tranh của bóng bàn nam Nhật Bản ở các nội dung đồng đội đã tăng lên đáng kể.
Giải vô địch bóng bàn thế giới London 2026, bóng bàn nam Nhật Bản giành HCB
Trong buổi phỏng vấn trước Giải vô địch thế giới London, Harimoto Tomokazu từng dùng cụm từ "mạnh nhất lịch sử" để mô tả đội nam Nhật Bản. Tờ Nikkan Sports đưa tin, Harimoto Tomokazu từng nói Matsushima Sora đuổi theo rất nhanh, bản thân anh chỉ có thể liều mạng chạy nhanh hơn; giờ đây Matsushima Sora đã vượt qua anh, anh lại trở thành người phải đuổi theo.
Thậm chí trước trận chung kết đồng đội nam ASIAD, Harimoto Tomokazu còn nói với Matsushima Sora: "Anh sẽ thắng, nên em cứ chờ đấy." Những lời như vậy được truyền thông và cư dân mạng Nhật Bản mô tả là bộ anime thanh xuân nhiệt huyết nhất.
Nguồn ảnh: "Vương quốc Bóng bàn"
Nhìn vào quỹ đạo phát triển sự nghiệp của hai tuyển thủ nòng cốt này, cũng giống như Fukuhara Ai, Ishikawa Kasumi, Ito Mima trước đây, cho đến anh em Harimoto Tomokazu, Harimoto Miwa ngày nay, họ đều đi theo kịch bản xuất thân từ gia đình thể thao, nổi bật từ các giải thiếu niên, rồi khi còn trẻ đã trở thành chủ lực đội tuyển quốc gia.
Và phía sau đó, ngoài sự hỗ trợ của gia đình, còn không thể thiếu mô hình đào tạo nhân tài của họ. Học viện Tinh hoa JOC ra đời năm 2008 chính là một dự án quan trọng trong đó.
Cụ thể, đây là chương trình do Ủy ban Olympic Nhật Bản cùng Liên đoàn Thể thao Trung ương tuyển chọn và đào tạo các vận động viên trẻ, bao phủ độ tuổi khoảng từ lớp 7 đến lớp 12, tận dụng tối đa nguồn lực đội tuyển quốc gia, tập trung đào tạo các vận động viên tiềm năng ở các môn như đấu vật, bóng bàn và đấu kiếm. Các tuyển thủ quốc gia Nhật Bản như Ishikawa Kasumi, Hirano Miu và Matsushima Sora đều từng tập luyện tại đây.
Song song với Học viện Tinh hoa còn có Học viện HLV Quốc gia, chương trình Học viện Nghề nghiệp giúp vận động viên giải nghệ chuyển tiếp tốt hơn vào xã hội, và JISLA đào tạo nhân tài thể thao quốc tế.
Từ đào tạo nhân tài đến dự trữ HLV, từ giúp vận động viên chuyển đổi sau giải nghệ đến mở rộng ảnh hưởng của nước mình trên làng thể thao quốc tế, Ủy ban Olympic Nhật Bản đang có định hướng rõ ràng trong việc nâng cao sức mạnh mềm thể thao.
Lễ nhập học Học viện Tinh hoa Ủy ban Olympic Nhật Bản năm 2026
Ngoài chính sách chính thức, giải bóng bàn chuyên nghiệp lớn nhất Nhật Bản là T.League cũng là một trận địa đào tạo nhân tài quan trọng. Giải đấu thành lập năm 2017 này đã viết lại lịch sử khi phần lớn tay vợt phải vượt biển sang Trung Quốc, thậm chí châu Âu để thi đấu.
Trên mảnh đất vốn không nghèo nàn về nhân tài và văn hóa bóng bàn này, T.League đã có sáu câu lạc bộ nam và sáu câu lạc bộ nữ, số lượng đối tác cũng đạt 37, đồng thời thu hút các tay vợt như Hác Soái, Lâm Quân Nho, Lee Sang-su gia nhập.
Nguồn ảnh: Mạng xã hội T.League
Cộng thêm sự vươn lên của các ngôi sao thế hệ mới châu Âu như Moregard, anh em Lebrun, sự lớn mạnh và xuất hiện của các giải chuyên nghiệp như Bundesliga Đức, MLTT Mỹ, có thể nói trung tâm tập hợp nhân tài bóng bàn toàn cầu đang chuyển từ Trung Quốc đại lục vốn có mật độ cao sang Nhật Bản, châu Âu, thậm chí cả Mỹ với tư cách là thị trường mới nổi.
Nhìn từ bối cảnh đó, màn thể hiện của Harimoto Tomokazu và Matsushima Sora không phải là ngẫu nhiên.
Ngày càng có nhiều vận động viên như họ, trong chu kỳ này hoặc thậm chí sớm hơn, đã bắt đầu một mình gánh vác trong đội tuyển quốc gia của mình, đồng thời các cuộc phỏng vấn của thế hệ tuyển thủ này cũng phản ánh nhận thức "Trung Quốc không phải là bất khả chiến bại đến thế".
Áp lực mà các đối thủ nước ngoài tạo ra cho bóng bàn nam Trung Quốc lớn chưa từng có.
Với bóng bàn nam Trung Quốc, đây vừa là áp lực vừa là động lực.
Trước mắt, môn bóng bàn tại ASIAD vẫn chưa kết thúc, Vương Sở Khâm đã thắng tay vợt Thái Lan Thitaphat ở vòng 1/16 đơn nam để đi tiếp, hai cặp đôi nam cũng đều suôn sẻ vào vòng tiếp theo, cặp đôi nam nữ Vương Sở Khâm/Tôn Dĩnh Sa cũng vừa đánh bại Matsushima Sora/Harimoto Miwa... Cuộc cạnh tranh ở các nội dung cá nhân đòi hỏi các tuyển thủ sớm bước ra khỏi bóng đen thất bại.
Hai năm sau, tại Olympic Los Angeles 2028, số HCV môn bóng bàn tăng lên 6, bổ sung nội dung đồng đội hỗn hợp, đôi nam và đôi nữ thay thế đồng đội nam và đồng đội nữ.
Nội dung nhiều hơn, số suất tham dự không tăng, điều đó có nghĩa là thi đấu kiêm nhiều nội dung hơn, áp lực thể lực và chuẩn bị lớn hơn; khi đó Harimoto Tomokazu 25 tuổi, Matsushima Sora 21 tuổi, các trụ cột chủ lực của các nước phần lớn cũng đang ở độ tuổi sung sức nhất, lại còn nhiều gương mặt mới có thể nổi lên trong chu kỳ.
Trong tương lai, thách thức mà bóng bàn nam phải đối mặt sẽ chỉ phức tạp hơn, khắc nghiệt hơn.
Như HLV trưởng đội nam Trung Quốc Vương Hạo đã nói: "Những thành tích trước đây của đội tuyển Trung Quốc đều do các thế hệ đi trước, các nhà vô địch giành được. Giờ đây chúng tôi phải dẫn dắt những tuyển thủ trẻ này thử thách và hoàn thành từng trận một."
Vương Hạo chỉ đạo các tuyển thủ tại chỗ
Đây là nỗi đau mang tính giai đoạn của quá trình chuyển giao thế hệ, việc điều chỉnh cũng cần thời gian.
Thất bại thì đau đớn, nhưng đứng dậy từ thất bại, đúc kết từ thất bại những vấn đề về tuyển chọn, đào tạo, tập luyện, thậm chí ở nhiều tầng bậc hơn, và có sự thay đổi trước giải lớn tiếp theo, đó mới là điều chúng ta kỳ vọng ở bóng bàn nam Trung Quốc, cũng là nơi thể hiện sức sống của đội quân vinh quang này.
Cập nhật lúc: 27/09/2026 15:02